Gdańsk znany jest ze swojej handlowej oraz wojennej przeszłości. Co roku odwiedzają go tłumy turystów z całego świata, które zachwycają się malowniczymi kamieniczkami oraz nadmorskim charakterem miasta. W Gdańsku urodziło się również wiele wybitnych jednostek, które znacząco wpłynęły zarówno na losy naszego kraju, jak i Europy, a także sztuki, nauki oraz myśli politycznych. Niewiele osób jednak zdaje sobie sprawę, że spacerując uliczkami Głównego Miasta, mija dawny dom jednego z najbardziej wpływowych myślicieli w dziejach nowożytnych. Arthur Schopenhauer, bo o nim mowa, to postać, której pesymistyczna wizja świata i filozofia woli zrewolucjonizowały zachodnie postrzeganie egzystencji. Choć kojarzony głównie z niemieckimi ośrodkami akademickimi, ten wielki filozof z Gdańska spędził swoje wczesne dzieciństwo nad Motławą. W tym artykule sprawdzimy dokładnie, skąd pochodzi Arthur Schopenhauer i jak gdańskie dziedzictwo wpłynęło na życie filozofa.
Gdzie urodził się Schopenhauer? Dom przy ulicy Świętego Ducha
Artur Schopenhauer przyszedł na świat 22 lutego 1788 roku w Gdańsku, w domu przy ulicy św. Ducha. Warto zaznaczyć, że w tamtym okresie ulica ta była jedną z najbardziej prestiżowych w całym Gdańsku. Zamieszkiwały ją wówczas elity finansowe i intelektualne. W XVIII-wiecznym Gdańsku domy przy ul. Świętego Ducha charakteryzowały się wysokimi standardami i bogatymi zdobieniami, co świadczyło o statusie ich właścicieli. Mały Arthur od pierwszych chwil życia był otoczony atmosferą zamożności, ale i rygorystycznego porządku, który cechował domy wielkich patrycjuszy. Choć kamienica ta uległa zniszczeniu podczas II wojny światowej, miejsce to do dziś pozostaje symbolicznym punktem na mapie miasta, przypominającym o tym, że to tutaj urodził się Arthur Schopenhauer.
Gdańsk jako Wolne Miasto, czyli kontekst historyczny narodzin
Kiedy Arthur przyszedł na świat, Gdańsk cieszył się statusem Wolnego Miasta, będąc swego rodzaju republiką kupiecką pod protekcją króla polskiego. Był to czas względnej stabilizacji, jednak nad Europą widoczne było widmo rewolucji i ekspansji mocarstw ościennych. Dla rodziny Schopenhauerów Gdańsk nie był tylko miejscem zamieszkania, ale symbolem autonomii. Atmosfera miasta, pełna międzynarodowych wpływów – od angielskich kupców po niderlandzką architekturę – ukształtowała kosmopolityczną postawę przyszłego filozofa. Arthur od dzieciństwa uczył się języków obcych i obserwował dynamicznie zmieniający się świat portowego miasta.
Pochodzenie Schopenhauera – kupiecka krew i literackie ambicje
Artur Schopenhauer był synem jednego z zamożniejszych gdańskich kupców, Henricha Florisa Schpenhauera oraz literatki Johanny (z domu Trosiener). Rodzice pragnęli go wychować na „obywatela świata”, nauczyć go niezależności oraz chronić przed zbędnymi popędami naukowymi. Życie w domu Schopenhauerów było dość spokojne i typowe dla osób z tamtych czasów. Jednak gdy w r. 1793. Gdańsk miał przejść w ręce pruskie, ojciec Schopenhauera przeniósł się z rodziną do Hamburga, a w dwa lata później odwiózł syna do Francji, a później do Anglii, gdzie Artur pobierał pierwsze nauki. Życzeniem jego ojca było jednak, aby przejął on prowadzenie nad rodzinnym interesem. Mężczyźni zawarli układ, który zakładał, iż przez dwa lata przyszły filozof, będzie mógł swobodnie podróżować po Europie, a następnie włączy się czynnie w prace firmy. Tak więc się stało.
Artur Schopenhauer – studia, Weimar i początki kariery filozoficznej
Po niespodziewanej śmierć ojca w 1805 r., Artur wraz z matką przeniósł się do Weimaru. Tam wrócił on do nauki i zaczął studiować filozofię. Dzięki odziedziczonemu majątkowi, ale także własnej determinacji w jego utrzymaniu, umożliwiło spokojne życie, poświęcenie się pracy twórczej. Studiował on w Getyndze oraz Berlinie. W 1813 r., po ukończeniu kształcenia, wraca do Weimaru, jednak częste konflikty z Johanną skłaniają Schopenhauera do wyprowadzki. Udaje się do Rudolstadt, gdzie przygotowuje swoją pracę doktorancką, którą przedkłada na uniwersytecie jenajskim i zdaje tam wszystkie egzaminy.
Ślady Gdańska w filozofii pesymizmu
Trudno jednoznacznie wskazać bezpośredni wpływ Gdańska na pesymistyczną filozofię woli Schopenhauera. Można się jednak domyślać, że brak stabilności w dzieciństwie, utrata domu oraz trudne relacje z rodzicami wzmocniły w Schopenhauerze przekonanie o nietrwałości świata i cierpieniu wpisanym w ludzką egzystencję.
Współczesne upamiętnienie – jak Gdańsk pamięta o swoim synu?
Dziś Gdańsk coraz chętniej przypomina o swoim słynnym mieszkańcu. Na kamienicy przy ul. Świętego Ducha znajduje się tablica pamiątkowa informująca, że to właśnie tam urodził się Arthur Schopenhauer. Miasto organizuje również liczne wydarzenia zarówno kulturalne, jak i naukowe, których bohaterem jest gdański filozof. A w miejscu dawnego majątku Schopenhauerów znajduje się park jego imienia.
Dziedzictwo filozofa, które przetrwało wieki
Arthur Schopenhauer to postać fascynująca, której nie da się w pełni zrozumieć bez kontekstu jego gdańskich narodzin. To tutaj, nad brzegiem Motławy, kształtowała się jego wrażliwość, umiłowanie wolności i szacunek dla pracy. Gdańsk dał solidne fundamenty, które pozwoliły mu później przetrwać lata niezrozumienia przez środowisko akademickie. Pamięć o tym, że ten wielki filozof z Gdańska właśnie stąd wyruszył w świat, jest powodem do dumy dla każdego mieszkańca regionu.
